Van graan tot glas: hoe wordt whisky gemaakt
Het korte antwoord: whisky wordt gemaakt van graan, water en gist. Suikers worden omgezet in alcohol en distilleerderijen laten die alcohol jarenlang rijpen in houten vaten. Tijd, vakmanschap en grondstoffen zorgen samen voor de spirit in ons glas. In dit artikel leggen we het volledige productieproces van distilleerderijen stap voor stap uit. Veel leesplezier!
Alle stappen in het productieproces van whisky in een overzicht
Vanaf het moment dat het graan binnenkomt tot het moment dat de fles de distilleerderij verlaat, doorloopt whisky ongeveer zes stappen:
- Mouten en drogen
- Gristen
- Fermenteren
- Distilleren
- Rijpen
- Bottelen
Interessant hè? Lees snel verder en ontdek hoe elke stap werkt.
Ingrediënten van whisky
Voor whisky heb je slechts drie ingrediënten nodig: graan, water en gist. Meer niet. Distilleerderijen gebruiken verschillende graansoorten, zoals gerst, tarwe, rogge of maïs. Het type graan bepaalt voor een groot deel het smaakprofiel. Daarom hoor je termen als single malt whisky en blended whisky. Daar komen we later op terug.
Stap 1: mouten van het graan
Het maken van whisky begint met mouten. Distilleerderijen weken het graan in water, waardoor het begint te kiemen. Tijdens dit proces komen enzymen vrij die zetmeel omzetten in suikers. Na een paar dagen stoppen ze het kiemen door de gerst te drogen. Dat doen ze meestal met warme lucht en soms met turfrook. Die turfrook zorgt voor de kenmerkende rokerige smaak waar veel whiskyliefhebbers blij van worden.
Stap 2: gristen en suikers vrijmaken
Na het drogen malen distilleerderijen de mout grof. Dit proces heet schroten of gristen. Vervolgens mengen ze het geschrote graan met warm water in een grote kuip, de ‘mash tun’. De suikers lossen daarbij op in het water. Zo ontstaat een zoete vloeistof die ‘wort’ heet. Deze stap vormt de basis van whisky: zonder suikers geen alcohol en zonder alcohol geen whisky.
Als je wel eens een distilleerderij bezocht hebt weet je dat vlak bij elke distilleerderij een waterbron te vinden is. De tourguides staan altijd stil bij ‘hun’ water, wat altijd de beste waterbron van Schotland is.
Stap 3: gisten en fermenteren
De wort gaat vervolgens naar grote ‘washbacks’. Hier wordt gist aan toegevoegd. De gist zet de suikers om in alcohol en koolzuurgas. Na een paar dagen ontstaat een soort bier met een alcoholpercentage van ongeveer zes tot 10 procent. Dit noemen we ‘wash’.
Stap 4: distilleren
Nu komt het moment waar veel mensen aan denken bij hoe wordt whisky gemaakt: distilleren. Elke distilleerderij heeft zijn eigen koperen ketels met unieke vorm. En hoe gek het ook klinkt, de vorm van de ketel heeft uiteindelijk ook invloed op wordt voor spirit er gedistilleerd wordt. De wash wordt in deze stap verwarmd in koperen ketels. Alcohol verdampt eerder dan water en wordt zo gescheiden. Het doel is om een heldere spirit te krijgen met een hoger alcoholpercentage. Het middelste gedeelte van de distillatie, de ‘heart’, wordt opgevangen voor verdere rijping. Deze spirit noemen we new make spirit. Nog geen whisky, maar wel de basis. De ‘head’ en ‘tail’ worden niet gebruikt.
Meer weten over de spirit? Lees dan ons artikel over de ‘head’, ‘heart’ en ‘tail’.
Stap 5: rijpen in houten vaten
Zonder rijping geen whisky. De new make spirit gaat in houten. Hier rijpt whisky minimaal drie jaar en een dag in grote warehouses. Veel whisky ligt echter veel langer te wachten. Tijdens het rijpen gebeurt er van alles. De whisky neemt smaken op uit het hout en verliest scherpe randjes. Ook verdampt er een klein deel. Dit noemen wordt ook wel ‘angels share’ genoemd. Ja, ook engelen drinken graag mee van onze geliefde drank.
De invloed van vaten op whisky is enorm. Ex bourbonvaten geven vaak vanille en karameltonen. Sherryvaten zorgen juist voor rijkere en vollere smaken. In ons artikel over de invloed van houten vaten op whisky lees je nog veel meer.
Stap 6: bottelen
De laatste stap in het proces. Na de rijping wordt de whisky in flessen gedaan. Enkele distilleerderijen doen dit nog zelf, maar meestal wordt dit gedaan door fabrieken die hierin gespecialiseerd zijn. Vaak wordt de whisky nog verdund naar het gewenste alcoholpercentage en soms ook nog ‘chill-filtered’. De whisky is nu klaar voor verkoop.
Single malt of blended whisky
We schreven hier in dit artikel al eerder over. De verschillende graansoorten die gebruikt worden bepalen uiteindelijk of het een malt, grain of blended whisky wordt. Een malt whisky mag alleen maar gemoute gerst bevatten, een grain whisky alleen graan en een blend is dan een combinatie van verschillende malt en grain whisky soorten.
Meer over dit onderwerp lees je in ons artikel over de verschillende whisky soorten.
Veelgestelde vragen over hoe wordt whisky gemaakt
Whisky moet minimaal drie jaar en een dag rijpen op houten vaten om whisky genoemd te mogen worden.
Het verschil zit vooral in de spelling en herkomst. Whisky wordt meestal gebruikt in Schotland en Japan. Whiskey zie je vaker in Ierland en de Verenigde Staten. In dit artikel lees je meer over de spelling van whisky (of whiskey).
Whisky rijpt alleen op houten vaten. In de fles verandert de smaak nauwelijks, zolang de fles goed afgesloten blijft.
Hoe wordt whisky gemaakt? Jij weet het
Het productieproces van whisky is complex en vraagt vooral veel geduld. Pas na jarenlange rijping weet je hoe een whisky uiteindelijk smaakt. Dankzij eeuwenlange ervaring en moderne technieken houden distilleerderijen het proces tegenwoordig beter onder controle dan ooit.
Wil je écht een keer ervaren hoe whisky gemaakt wordt? Bezoek dan een van de vele distilleerderijen in Schotland. Je kunt bij heel veel distilleries een tour boeken (en wat proeven…), waarbij de gepassioneerde tourguides je alles uitleggen over het productieproces.
Tip: lees onze artikelen over onze bezoeken aan verschillende distilleerderijen in Schotland. Hier geven we je een kijkje achter de schermen.
Tip 2: de foto’s in dit artikel zijn gemaakt bij een bezoek aan de Glenfarclas distilleerderij. Lees dan ook zeker dit artikel.
